- TK ośrodkowego układu nerwowego (OUN)
- TK przysadki mózgowej
- TK piramid kości skroniowych
- TK oczodołów
- TK twarzoczaszki
- TK zatok obocznych nosa
- Perfuzja TK
- TK szyi
- Badania naczyniowe (angio-TK)
- TK jamy brzusznej
- Badanie dynamiczne wątroby i/lub trzustki
- Wirtualna koloskopia
- TK klatki piersiowej i śródpiersia
- TK kanału kręgowego
- TK kości i/lub stawów
- TK miednicy małej
TK ośrodkowego układu nerwowego (OUN)
Pozwala ocenić tkankę nerwową (z rozróżnieniem na istotę szarą i białą), przestrzenie zawierające płyn mózgowo-rdzeniowy (układ komorowy i układ zbiorników pajęczynówki).
Badanie wykonujemy bez przygotowania chorego w stanach nagłych, taikich jak: uraz, różnicowanie udarów niedokrwiennych i krwotocznych, a także w diagnostyce krwotoków podpajęczynówkowych (SAH).
Poza sytuacjami opisanymi powyżej, pacjent zawsze powinien być na czczo - ze względu na konieczność podania środka cieniującego dożylnie. Poza nielicznymi wyjątkami środek kontrastowy podaje się w przypadku podejrzenia procesów rozrostowych i/lub przerzutów, stanów zapalnych w obrębie mózgowia, opon mózgowych i kości oraz jeśli podejrzewamy zmiany wsteczne, albo inne nieprawidłowości dotyczące OUN.
Wykonywana jest wyłącznie u chorych z przeciwwskazaniami do Rezonansu Magnetycznego (MR), mającego większą wartość diagnostyczną w ocenie przysadki, u których podejrzewa się zmiany rozrostowe przysadki mózgowej (najczęściej gruczolaki).
Kierując pacjenta do tego badania należy pamiętać, że ze względu na użycie cienkiej warstwy służy ono wyłącznie do oceny przysadki mózgowej, siodełka tureckiego, zatok jamistych i zbiorników pajęczynówki, około- i nadsiodłowych.
Spiralna wielorzędowa TK jest metodą z wyboru w badaniu piramid kości skroniowych. Protokół badania powinien uwzględniać, dostępne tylko w aparatach wielorzędowych, warstwy poniżej 1 mm (submilimetrowe). Tomografy starszego typu, w których możliwości te są niedostępne, nie pozwalają na optymalne zobrazowanie wsyztskich struktur ucha środkowego i wewnętrznego. TK piramid k. skroniowych jest badaniem wysokiej rozdzielczości (HRCT) wykonywanym bez podania środka cieniującego - pacjent nie musi być na czczo. Pozwala na ocenę kosteczek słuchowych, ślimaka, kanałów półkolistych, przewodów słuchowych wewnętrznych i zewnętrznych, powietrzności komórek sutkowych, anomalii wrodzonych, zmian pourazowych, procesów rozrostowych łagodnych i złośliwych.
Jakość obrazu otrzymywanego w rekonstrukcjach dwu- i trójwymiarowych jest bezpośrednią konsekwencją parametrów badania takich jak np.: grubość warstwy i przesuw stołu, które zależą od klasy i ilości rzędów aparatu.
Dzięki zastosowaniu spiralnej, wielorzędowej TK dostępne stają się również metody wtórnej obróbki obrazów, takie jak: wirtualna endoskopia ucha wewnętrznego, wielopłaszczyznowa rekonstrukcja danych (MPR) oraz odwzorowanie objętościowe (VR) co znacznie zwiększa wartość diagnostyki piramid kości skroniowych.
Przewaga aparatów wielorzędowych w tym przypadku polega m.in. na istotnym zmniejszeniu dawki promieniowania, co w TK okolic gałki ocznej jest bardzo istotne ze względu na ryzyko zaćmy. Poza tym zastosowanie jak w przypadku badania TK piramid kości skroniowych, warstw submilimetrowych pozwala na bardzo dokładną analizę zmian pourazowych w obrębie całej twarzoczaszki.
Za wyjątkiem stanów pourazowych i poszukiwania ciała obcego w oczodole, badanie wykonywane jest z użyciem środka cieniującego (pacjent powinien być na czczo). W przypadkach nieurazowych, TK jest wskazane tylko wtedy gdy wynik rutynowo wykonywanego w tych sytuacjach USG jest wątpliwy.
Badanie TK umożliwia ocenę nacieku nowotworowego z zewnątrz, przerzutów na gałkę oczną i struktury zewnątrzgałkowe oraz nowotworów pierwotnych gałki ocznej i pozostałych struktur wewnątrzoczodołowych.
Badane wskazane jest w ocenie wyrostków zębodołowych szczęki i żuchwy oraz po urazach twarzoczaszki. Badanie wykonujemy bez podania środka cieniującego, w przeciwieństwie do diagnostyki pacjentów z chorobą nowotworową (nowotwory pierwotne, przerzutowe oraz nacieki z narządów sąsiednich).
Podczas badania pacjent zazwyczaj leży na brzuchu, z odgiętą do tyłu głową. Użycie wielorzędowego TK i cienkich warstw obrazowania wpływa na jakość rekonstrukcji trójwymiarowych oraz umożliwia dokładniejszą ocenę struktur kostnych, co ma szczególne znaczenie w stanach pourazowych.
Badanie to służy ocenie zmian wrodzonych, stanów pourazowych i zapalnych. Wykonujemy ją metodą wysokiej rozdzielczości (HRCT), co nie wymaga podawania środków cieniujących oraz wiąże się z niską dawką promieniowania dla pacjenta.
Chorzy z podejrzeniem nowotworów pierwotnych lub wtórnych zatok, są badani z użyciem środka cieniującego i wtedy powinni do badania zgłaszać się na czczo.
Pomimo różnych sposobów akwizycji danych (ułożenia pacjenta), zastosowanie wielorzędowych spiralnych TK pozwala na uzyskanie przekrojów czołowych, strzałkowych i poprzecznych przy użyciu rekonstrukcji wielopłaszczyznowych - MPR.
Dzięki wprowadzeniu do diagnostyki aparatów spiralnych z opcją CINE (wielokrotne skanowanie na tym samym poziomie), możliwa jest nowoczesna ocena przepływu krwi w naczyniach włosowatych badanego obszaru. Metoda ta została zastosowana m.in. w ocenie ukrwienia mózgowia. Pozwala ona na uwidocznienie penumbry - obszarów niedokrwienia, przed powstaniem w nich nieodwracalnych zmian morfologicznych, czyli zawału. Klasyczna TK obrazuje obszary zawału, bez możliwości analizy penumbry.
Wraz ze wzrostem ilości rzędów w tomografie komputerowym, zwiększa się zakres objętości mózgowia w której badamy przepływ krwi. Daje to szansę na jeszcze lepszą ocenę niedokrwienia i jego zasięgu.
Perfuzja TK jest wprowadzana także do diagnostyki guzów mózgowia, wątrąby, gruczołu krokowego oraz innych narządów.
W diagnostyce narządów znajdujących się w obrębie szyi przeprowadza się następujące badania:
- TK szyi
- TK krtani
- TK nosogardzieli
Badania te powinny być wykonywane po dożylnym podaniu środka cieniującego (pacjent na czczo).
Obrazowanie szyi wykonuje się celem oceny węzłów chłonnych, nacieków zapalnych i nowotworowych oraz ich stosunku do naczyń tętniczych, żylnych, dróg oddechowych lub ślinianek.
Dokładność diagnostyki krtani zwiększa się istotnie przy zastosowaniu rekonstrukcji wtórnych takich jak odwzorowanie objętościowe 3D, MIP, MPR i innych - pozwalających lepiej zobrazować kształt, ocenić wielkość oraz wykryć zmiany dotyczące tego narządu.
To bardzo przydatne klinicznie badanie pojawiło się dzięki wprowadzeniu spiralnej TK, a jego jakość rozwija się wraz z ewolucją technologii wielorzędowej. Postęp technologiczny pozwala na badanie naczyń o coraz mniejszej średnicy. Obecnie tomografy wielorzędowe pozwalają na skanowanie podczas pojedynczego badania tak dużych zakresów anatomicznych, jak naczynia tętnicze kończyn dolnych wraz z tętnicami biodrowymi i końcowym odcinkiem aorty brzusznej.
Aby zobrazować naczynia krwionośne, krążącą w nich krew musimy zmieszać ze środkiem cieniującym, a ze względu na konieczność podania dużej jego ilości (zwykle 2 lub więcej ml/kg masy ciała) do badania używane są środki niejonowe (mniejsze ryzyko powikłań).
Badanie może dotyczyć między innymi:
- naczyń mózgowych (poszukiwanie malformacji naczyniowej),
- tętnic szyjnych i kręgowych (ocena stopnia nasilenia zmian miażdżycowych),
- naczyń brzusznych (zwężenie głównych pni tętniczych - zwłaszcza tętnic nerkowych w poszukiwaniu przyczyny nadciśnienia),
- tętnic płucnych (zator tętnicy płucnej lub jej dużych rozgałęzień),
- aorty piersiowej i/lub brzusznej (diagnostyka tętniaków).
Przed badaniem TK wskazane jest USG dopplerowskie badanych naczyń (nie dotyczy tętnicy płucnej i pacjentów z SAH).
Poza rutynową oceną przekrojów poprzecznych naczyń, istotnym elementem oceny w badaniu angio-TK są rekonstrukcje 2D i 3D wnętrza naczynia zawierającego krew ze środkiem cieniującym.
Tomografia komputerowa jest jedną z podstawowych technik badania jamy brzusznej. Pozwala ocenić narządy miąższowe - wątrobę, śledzionę, trzustkę, nerki oraz jeśli wynik badania USG jest niejednoznaczny, potwierdzić rozpoznanie i przeprowadzić diagnostykę różnicową nowotworów pierwotnych i wtórnych oraz zmian łagodnych. Poza tym badamy pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe zewnątrz- i wewnątrzwątrobowe. Metoda ta pozwala również na badanie rozległości nacieków zapalnych i nowotworowych w obrębie ścian żołądka, jelita cienkiego i grubego, nadnerczy oraz ocenę wznowy w loży po usuniętym guzie. koloskopia wirtualna, której jakość poza odpowiednim przygotowaniem pacjenta zależy również od skróceniem czasu badania (ze względu na perystaltykę i konieczność wstrzymania oddechu).
Zawsze (poza urazami) wymagane jest przygotowanie pacjenta do badania. Polega ono na wypełnieniu pętli jelitowych 1-2% wodnym roztworem jodowego, jonowego środka cieniującego, co pozwala zróżnicować wnętrze jelita, jego ścianę oraz sąsiadujące z jelitami struktury. Pacjent przed badaniem pozostaje na czczo 5-6 godzin. Ilość podanego doustnie płynu i czas podawanai środka, zależy od wskazań do badania.
Dzięki spiralnym wielorzędowym tomografom komputerowym stabdardem obrazowania stały się dzisiaj badania dynamiczne - wielofazowe. Nowością są badania perfuzyjne w obrębie wątroby oraz trzustki. Najnowszą metodą badanie jelita grubego jest
Badanie dynamiczne wątroby i/lub trzustki
Badanie jest wykonywane celem różnicowania między przerzutami, a malformacjami naczyniowymi wątroby oraz w podejrzeniu choroby nowotworowej trzustki. Polega na skanowaniu tych narządów zarówno w fazie tętniczej i żylnej (badanie 2-fazowe), a w badaniu wątroby także w fazie wrotnej (badanie 3-fazowe).ątroby:
Możliwość badań dynamicznych pojawiła się wraz z wprowadzeniem aparatów spiralnych, a zwłaszcza wielorzędowych (aparat musi "nadążyć" za przechodzeniem środka cieniującego przez łożysko tętnicze, włośniczkowe i żylne).
Wskazania do badania TK wątroby:
- Diagnostyka guzów
- Niezróżnicowana zmiana wątroby
- Pierwotne nowotwory wątroby
- Przerzuty
- Pozabiegowe
- Powikłania (krwiak, wyciek żółci, ropień)
- Zaburzenia perfuzji
- Naczyniowe
- Zakrzepica żyły wrotnej
- Anatomia naczyń (ocena przedoperacyjna/zabiegowa)
- Choroba Oslera
- Inne
- Ropień
- Urazy
- Pomiary ilościowe
- Hemosyderoza (zawartość żelaza)
- Objętość wątroby i guzów
Wirtualna koloskopia - kolonografia TK
Badanie wskazane jest przy podejrzeniu polipów jelita grubego, zmian pozapalnych, uchyłkowatości, nowotworów jako badanie screeningowe oraz u wszystkich pacjentów z przeciwwskazaniami do wykonania kolonoskopii klasycznej. Złotym standardem w wykrywaniu i diagnostyce schorzeń jelita grubego jest kolonoskopia klasyczna.
Przed wprowadzeniem do diagnostyki obrazowej koloskopii wirtualnej możliwa była wyłącznie ocena jelit wypełnionych 1-2% roztworem jonowych, jodowych środków cieniujących w klasycznym badaniu TK. Dzięki temu można było ocenić grubość ściany, zmianę położenia jelita, bądź zmianę szerokości jego światła. Koloskopia wirtualna pozwala na ocenę wewnętrznej powierzchni ścian jelit. Jest to możliwe wyłącznie na odpowiednich stacjach roboczych (komputerach o wysokiej mocy obliczeniowej) umożliwiających zaawansowaną rekonstrukcję trójwymiarową przy użyciu programu Navigator. Kolejnym warunkiem uzyskania czytelnego obrazu wnętrza jelita, jest całkowite opróżnienie jego światła z resztek pokarmowych - obowiązuje podobny sposób przygotowania pacjenta jak do koloskopii tradycyjnej. Istnieje jednak szansa, że w najbliższej przyszłości do dyspozycji będziemy mieli środki cieniujące wiążące się z treścią pokarmową i pozwalające na odjęcie jej z obrazu.
Jakość tej metody wzrasta wraz ze skróceniem czasu badania (ze względu na perystaltykę i konieczność wstrzymania oddechu) - badanie możliwe do wykonania tylko przy użyciu wielorzędowej tomografii.
TK klatki piersiowej i śródpiersia
Najczęstsze wskazania to ocena narządów klatki piersiowej w procesach nowotworowych łagodnych i złośliwych, zarówno pierwotnych jak i przerzutowych oraz w stanach zapalnych przewlekłych lub o nietypowym przebiegu. Kolejne grupy wskazań to ocena rozległości nacieku w nowotworach przełyku, zmiany węzłów chłonnych śródpiersia, zatorowość płucna, zmiany popromienne, nacieki nowotworowe wychodzące z osierdzia lub serca oraz urazy klatki piersiowej.
Aby uzyskać intensywne wzmocnienie serca i dużych naczyń śródpiersia należy podać dożylnie środek cieniujący. Możliwe jest wówczas odróżnienie zmian patologicznych od narządów niezmienionych.
Dla wybiórczej oceny tkanki płucnej wykonujemy TK klatki piersiowej wysokiej rozdzielczości (HRCT), bez podania środka cieniującego. HRCT zalecane jest w przypadkach pylicy płuc, chorób układowych tkanki łącznej, śródmiąższowego zwłóknienia płuc, rozstrzeni oskrzeli i rozedmy.
Wskazania do badania spiralną i wielorzędową TK
- Diagnostyka guzów: guzy płuc i śródpiersia, przerzuty, ocena guza (pojedynczy guzek), ocena stopnia zaawansowania guza
- Wykrywanie i ocena ilościowa: utajony proces zapalny, rozpad, azbestoza, pylica krzemowa, rozedma, rozstrzenie oskrzeli
- Lokalizacja poprzedzająca : biopsję, bronchoskopię, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, odróźnienie zmian w płucach od zmian opłucnowych
Tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości (HRCT, TKWR) - Diffuse lung diseases:
- Wykrywanie dyskretnych zmian w miąźszu płuc
- Charakterystyka morfologiczna
- Ocena ilościowa zmian w miąższu płuc
- Lokalizacja przed otwartą biopsją płuca lub płukaniem oskrzelowo-pęcherzykowym
TK kanału kręgowego wykonuje się wyłącznie dla oceny elementów kostnych w zmianach pourazowych, naciekach nowotworowych oraz w chorobach zwyrodnieniowych drobnych stawów kręgosłupa. Innym wskazaniem są patologie krążka międzykręgowego i przylegających do niego powierzchni trzonów kręgów.
Pacjenci do tego badania nie muszą być na czczo. Rutynowo badanie nie wymaga podania kontrastu.
TK tych narządów obejmuje dwa różne sposoby badania w zależności od wskazań. Do pierwszej grupy wskazań należą badania wykonywane bez stosowania środków cieniujących i mające na celu ocenę struktury kostnej w chorobie Pageta, dysplazji włóknistej, zmianach pourazowych, czy chorobie zwyrodnieniowej dużych stawów, w przypadku niejednoznacznego obrazu klinicznego i radiologicznego w zdjęciu RTG przeglądowym.
Druga grupa wskazań, oprócz oceny struktur kostnych, obejmuje patologie tkanek miękkich wokół kości oraz nacieki zapalne i nowotworowe, szerzące się z kości na tkanki miękkie lub odwrotnie. Wskazania obejmują nowotwory łagodne i złośliwe kości i stawów, ocenę rozległości nacieków nowotworowych i ich stosunku do jamy szpikowej i tkanek miękkich oraz przewlekłe i nietypowe stany zapalne kości i stawów. W tych przypadkach konieczne jest podanie środka cieniującego (pacjent na czczo).
Wielorzędowe systemy TK, oprócz możliwości wnikliwej oceny skomplikowanych złamań (cienkie warstwy, retrorekonstrukcje i 3D) są w stanie uwidocznić również z wysoką jakością nawet tkanki miękkie (np. więzadła krzyżowe) dla których badaniem z wyboru jest Rezonans Magnetyczny. Dodatkowo nowoczesne oprogramowanie umożliwia nakładanie na siebie obrazów, z różnych poziomów przekroju kończyny, dla wyliczania kątów np. antewersji, czy innych, pomocnych dla planowania zabiegów ortopedycznych.
TK miednicy małej służy ocenie pęcherza moczowego w procesach nowotworowych, węzłów chłonnych miednicznych, rozległości nacieków nowotworowych narządów rodnych przed planowanym zabiegiem operacyjnym lub naświetlaniami oraz dla oceny wznowy (przy wątpliwym wyniku USG).
Natomiast częstym wskazaniem u mężczyzn jest zbadanie rozległości procesu nowotworowego gruczołu krokowego i ewentualnej ekspansji na narządy sąsiednie (przy wątpliwym USG).
Badanie to, analogicznie do TK jamy brzusznej, zawsze (oczywiście poza urazami) wymaga przygotowania pacjenta do badania. Polega ono na wypełnieniu pętli jelitowych 1-2% wodnym roztworem jodowego, jonowego środka cieniującego, co pozwala oddzielić wnętrze jelita od jego ściany oraz oddzielić jelito od sąsiadujących struktur. Poza tym pacjent przed badaniem pozostaje na czczo 5-6 godzin. Ilość podanego doustnie płynu zależy od tego czy badanie to łączymy z tomografią jamy brzusznej czy wykonujemy je jako odrębne badanie. Pacjenci, którzy mają mieć wykonane wyłącznie TK miednicy alternatywnie, mogą mieć podany środek cieniujący dodbytniczo.
